10 aug Märtha van Zweden: leven, liefde en haar rol als kroonprinses van Noorwegen

Märtha van Zweden (1901-1954) was een Zweedse prinses die door haar huwelijk kroonprinses van Noorwegen werd. Ze staat bekend als een charmante en geliefde figuur aan het Noorse hof, en als een prinses die tijdens de Tweede Wereldoorlog een belangrijke diplomatieke rol speelde vanuit ballingschap in de Verenigde Staten.

Wie was Märtha van Zweden?

Märtha Sofia Lovisa Dagmar Thyra van Zweden werd geboren op 28 maart 1901 in Stockholm. Ze was de dochter van prins Carl van Zweden en prinses Ingeborg van Denemarken, en groeide op als lid van de Zweedse koninklijke familie. In 1929 trouwde ze met kroonprins Olav van Noorwegen, de latere koning Olav V. Daarmee werd ze kroonprinses van Noorwegen, een titel die ze tot haar dood in 1954 droeg.

Märtha en Olav kregen drie kinderen: de prinsessen Ragnhild (geboren 1930) en Astrid (geboren 1932), en prins Harald (geboren 1937), de huidige koning Harald V van Noorwegen. Het gezin woonde op het paleis in Oslo en gold als een populair en hartelijk deel van de Noorse koninklijke familie.

Vlucht en ballingschap tijdens de Tweede Wereldoorlog

Toen Duitsland Noorwegen in april 1940 bezette, vluchtte de Noorse koninklijke familie. Märtha reisde met haar drie kinderen eerst naar Zweden en later naar de Verenigde Staten, waar ze op uitnodiging van president Franklin D. Roosevelt in Washington verbleef. Roosevelt en Märtha bouwden een bekende vriendschap op, en zij werd regelmatig ontvangen in het Witte Huis en op Roosevelts buitenverblijf Hyde Park.

Haar aanwezigheid in Amerika was niet alleen persoonlijk van aard. Ze zette zich in om Amerikaanse steun voor het bezette Noorwegen te bepleiten, en haar goede relatie met Roosevelt gaf haar daarin een unieke positie. Kroonprins Olav was intussen vanuit Londen actief bij de Noorse regering in ballingschap. Het gezin werd na de bevrijding in 1945 herenigd in Noorwegen.

Terugkeer naar Noorwegen en latere jaren

Na de oorlog keerde Märtha terug naar Oslo en nam ze haar rol als kroonprinses weer op. Ze was populair bij het Noorse volk en stond bekend om haar toegankelijke manier van optreden. Helaas werd ze in de vroege jaren vijftig ernstig ziek. Märtha van Zweden overleed op 5 april 1954 in Oslo, op 53-jarige leeftijd. Ze haalde daarmee de troonsbestijging van haar man niet: Olav V werd pas in 1957 koning, na het overlijden van zijn vader Haakon VII.

Omdat Märtha voor haar man regeerde en Olav nooit hertrouwde, bleef de positie van koningin naast hem onvervuld. Haar zoon Harald V groeide op zonder zijn moeder aan zijn zijde als koningin, en het gemis van Märtha werd in Noorwegen breed gevoeld.

Nalatenschap van Märtha van Zweden

Märtha van Zweden wordt in Noorwegen herinnerd als een prinses die in moeilijke tijden standvastig bleef en haar land vanuit den vreemde bleef dienen. De vriendschap met Roosevelt is een bijzonder hoofdstuk in haar leven: het laat zien hoe ze haar positie gebruikte voor iets groters dan hofplichtigheden alleen. In Oslo is een standbeeld van haar te vinden, vlak bij het koninklijk paleis, als blijvende eerbetoon van het Noorse volk aan hun geliefde kroonprinses.

Haar kleinzoon, de huidige kroonprins Haakon van Noorwegen, is de zoon van Harald V. De lijn van de Noorse koninklijke familie loopt zo rechtstreeks via Märtha door. Ze mocht dat zelf niet meer meemaken, maar haar invloed op de Noorse geschiedenis is blijvend en concreet zichtbaar.