13 feb Levertraan vroeger: een gewoonte uit de tijd van opa en oma

Levertraan vroeger was voor veel mensen een vast onderdeel van het dagelijks leven, vooral in de wintermaanden. Veel ouders gaven hun kinderen elke dag een lepel olie uit de lever van vissen, meestal kabeljauw. Niet iedereen vond dat prettig. Toch dachten ouders en doktoren dat het hielp om gezond te blijven. De fles met de olie stond vaak op tafel, klaar voor weer een lepel.

Waarom mensen levertraan gebruikten

In de vorige eeuw geloofde men dat deze dikke olie kinderen sterk hield. Vooral in de winter, wanneer er minder zonlicht was, kregen veel kinderen een dagelijkse dosis. Mensen dachten dat de olie hielp om botten stevig te houden en ziekten zoals rachitis te voorkomen. Rachitis is een ziekte waarbij de botten slap worden omdat het lichaam niet genoeg vitamine D krijgt. De olie uit vissen bevat vitamine D en vitamine A. Vroeger was er nog geen vitaminepil of zuigtablet. Levertraan was daarom het belangrijkste middel om deze vitamines binnen te krijgen.

De smaak en herinneringen aan levertraan

Voor kinderen, en ook voor veel volwassenen, was deze olie geen traktatie. De smaak was sterk, vet en deed meteen denken aan vis. Er zijn nog steeds mensen die het alleen al misselijk maakt als ze aan die fles denken. Sommige fabrikanten probeerden de smaak wat aangenamer te maken, bijvoorbeeld door sinaasappel toe te voegen. Maar zelfs dan bleef er altijd een visachtige nasmaak. In huis werd wel eens een beloning beloofd als je je lepel zonder klagen doorslikte. Toch stond niemand te springen als moeder of vader de fles tevoorschijn haalde. Op oude foto’s zie je kinderen vaak met een vies gezichtje bij de fles staan. Het was een soort rite van de winter.

De rol van levertraan in de gezondheidszorg

Huisartsen en schooldokters lieten vaak weten dat deze visolie belangrijk was voor opgroeiende kinderen. Vooral in landen waar het winters lang donker bleef, zoals in het noorden van Nederland, hoorde het erbij. In de jaren veertig, vijftig en zestig was het zelfs gewoon op scholen dat leerlingen een theelepel kregen. Ook arme gezinnen kregen van zorgorganisaties of de staat flessen uitgedeeld. Levertraan was goedkoop en makkelijk beschikbaar. Veel mensen dachten dat wie geen visolie nam, sneller ziek werd of minder snel groeide. In ziekenhuizen en tehuizen kreeg men het standaard als extraatje bij het eten.

Waarom levertraan minder populair werd

Met de komst van multivitamine en andere supplementen nam het gebruik van deze olie af. Sinds de jaren zeventig en tachtig kwamen er eetgewoonten waarbij kinderen anders aan hun vitamines kwamen. Ook was er steeds meer kennis over gezonde voeding. Mensen ontdekten dat je vitamines ook uit andere bronnen kunt halen, zoals verse groente, fruit en andere vissoorten. De smaak en geur van deze visolie maakten het extra lastig om het populair te houden. Tegenwoordig kennen veel kinderen levertraan alleen nog van verhalen van hun opa of oma. In sommige winkels is het nog wel te koop, vaak als capsule in plaats van in een flesje. De olie zelf wordt nog steeds gebruikt, maar veel minder vaak.

Meest gestelde vragen over levertraan vroeger

• Waarom kregen kinderen vroeger levertraan?

  Kinderen kregen vroeger levertraan omdat er gedacht werd dat dit hielp om gezond te blijven. De olie bevat vitamine A en vitamine D, die nodig zijn voor sterke botten en een goede groei. In de winter was er weinig zonlicht en daardoor minder vitamine D uit zon, dus werd levertraan gegeven als aanvulling.

• Hoe smaakte levertraan eigenlijk?

  De smaak van levertraan was voor de meeste mensen vies en erg sterk. De olie smaakte vooral naar vis, wat veel kinderen en volwassenen niet lekker vonden. Soms werd er een smaakje toegevoegd, zoals sinaasappel, maar de vissmaak bleef.

• Wordt levertraan tegenwoordig nog gebruikt?

  Levertraan wordt tegenwoordig bijna niet meer op dezelfde manier gebruikt als vroeger. De olie is soms nog te koop, vaak in capsules die je makkelijker doorslikt. De meeste mensen halen nu vitamines uit andere voeding of supplementen en niet meer uit vloeibare levertraan.

• Konden mensen ziek worden zonder levertraan?

  Mensen konden zonder levertraan in de winter sneller een tekort krijgen aan vitamine D of vitamine A. Dat kan leiden tot zwakkere botten of langzamer groeien. Tegenwoordig krijgen mensen op andere manieren hun vitamines binnen, bijvoorbeeld door gezond te eten of via vitaminepillen.