08 dec Als slachtoffer je dader vertrouwen: het raadsel van het stockholm syndroom

Het stockholm syndroom is een psychologisch verschijnsel waarbij iemand gevoelens van sympathie ontwikkelt voor een dader, vaak na een heftige of gevangennemende situatie. Dit klinkt misschien vreemd, maar het gebeurt vaker dan je denkt. Mensen die zoiets meemaken, begrijpen soms zelf ook niet waarom ze hun dader gaan vertrouwen of zelfs aardig gaan vinden. Toch zijn er duidelijke verklaringen te vinden voor dit gedrag.

Het begin van het begrip stockholm syndroom

Het woord stockholm syndroom komt uit Zweden en werd voor het eerst gebruikt na een bankoverval in Stockholm in 1973. Tijdens deze overval werden mensen vier dagen lang vastgehouden. In plaats van bang te blijven of hun ontvoerders te haten, begonnen enkele slachtoffers de daders te verdedigen. Sommigen weigerden later zelfs tegen hen te getuigen. Sinds die tijd wordt het begrip gebruikt om situaties te beschrijven waarin slachtoffers nabijheid en vertrouwen voelen richting hun dader, zelfs als hun leven in gevaar is geweest.

Bij het stockholm syndroom speelt overleving een belangrijke rol. In een angstige situatie zoals een gijzeling of een ontvoering, zoekt het slachtoffer manieren om te overleven. Soms betekent dit dat het slachtoffer probeert aardig te zijn voor de dader, met de hoop dat het gevaar hierdoor kleiner wordt. Als de dader iets vriendelijks doet, zoals een glaasje water geven, kan dat vertellen dat de situatie minder levensbedreigend is. Het brein probeert zo steun te zoeken, ook al is het bij iemand die eigenlijk gevaarlijk is. Door het opbouwen van een band met de dader kan het slachtoffer zich veiliger gaan voelen, wat het gevoel van dankbaarheid en zelfs vriendschap vergroot.

Het stockholm syndroom buiten gijzelingen en bankovervallen

Hoewel het eerst is beschreven bij bankovervallen, komt stockholm syndroom ook voor in andere situaties. Denk bijvoorbeeld aan slachtoffer worden van huiselijk geweld, langdurige ontvoering of misbruik. Kinderen of partners kunnen bang zijn voor hun dader, maar toch gevoelens ontwikkelen van vertrouwen of zelfs liefde. Dat komt omdat ze afhankelijk zijn van hun dader. In veel gevallen is er geen mogelijkheid om te ontsnappen, waardoor het slachtoffer de situatie probeert te accepteren en een band met de dader opbouwt om het leefbaar te houden.

De gevolgen en het herstel na stockholm syndroom

Mensen die het syndroom hebben ervaren, schamen zich er soms voor. Ze begrijpen vaak niet waarom ze zich zo hebben gedragen. Familie en vrienden snappen het meestal ook niet. Dit kan het verwerken van de situatie moeilijk maken. Slachtoffers kunnen zich erg alleen voelen. Herstel vraagt geduld en begeleiding van deskundigen. Therapie en goede ondersteuning zijn belangrijk. Het is belangrijk dat slachtoffers weten dat hun gedrag een normale reactie was op een ongewone en stressvolle situatie. Praten helpt om het trauma te verwerken en het dagelijks leven weer op te pakken.

Veelgestelde vragen over stockholm syndroom

• Hoe ontstaat het stockholm syndroom? Het stockholm syndroom ontstaat meestal als mensen langere tijd worden vastgehouden of bedreigd. Door angst en onzekerheid gaan slachtoffers zich met de dader identificeren en soms zelfs aardig vinden. Het brein probeert op die manier te beschermen tegen extra angst of pijn.

• Komt het stockholm syndroom alleen bij gijzelingen voor? Het stockholm syndroom komt niet alleen voor bij bankovervallen of gijzelingen. Het kan ook ontstaan bij situaties zoals langdurig misbruik, ontvoering of huiselijk geweld, dus overal waar iemand langere tijd in de macht van een ander leeft.

• Is het stockholm syndroom te genezen? Het stockholm syndroom kan vaak goed behandeld worden door gesprekken en therapie. Slachtoffers hebben tijd en professionele hulp nodig om hun ervaringen te verwerken en het vertrouwen in anderen terug te krijgen.

• Voelen alle slachtoffers sympathie voor hun dader? Niet alle mensen die in een gevaarlijke situatie zitten, ontwikkelen het stockholm syndroom. Het is bij elk persoon anders en hangt af van de duur van de situatie en hoe de dader zich gedraagt. Veel slachtoffers blijven bang of boos, terwijl sommigen juist begrip of zelfs vriendschap voelen.

• Kan je voorkomen dat iemand het stockholm syndroom krijgt? Het ontstaan van het stockholm syndroom gebeurt vaak buiten de wil van het slachtoffer om. Je kunt het niet altijd voorkomen, omdat het een natuurlijke reactie van het brein is op angst en nood. Begrip en steun achteraf helpen wel bij het herstel.