12 jul Christina van Zweden: de koningin die alles opgaf voor vrijheid

Christina van Zweden (1626–1689) was een van de meest opvallende vorsten uit de Europese geschiedenis. Ze regeerde als koningin van Zweden, deed als volwassen vrouw afstand van haar troon, bekeerde zich tot het katholicisme en bracht de rest van haar leven door in Rome. Weinig koningshuizen kenden een figuur zo eigenzinnig en onconventioneel als zij.

Vroege leven en opvoeding

Christina werd op 18 december 1626 geboren in het Tre Kronor-paleis in Stockholm. Ze was de dochter van de Zweedse koning Gustaf II Adolf en Maria Eleonora van Brandenburg. Haar vader stierf in 1632 tijdens de Slag bij Lützen, toen Christina nog maar vijf jaar oud was. Daarmee werd ze officieel koningin, al nam een regentschapsraad onder leiding van kanselier Axel Oxenstierna de dagelijkse macht waar.

Wat haar opvoeding betreft, week Gustaf Adolf bewust af van de gebruiken van zijn tijd. Hij liet zijn dochter opvoeden als een prins, met les in talen, filosofie, wiskunde en politiek. Christina leerde Zweeds, Duits, Frans, Latijn, Grieks en later ook Italiaans. Ze groeide op als een uitzonderlijk belezen en intellectueel nieuwsgierig kind, en dat bleef ze haar hele leven.

Christina van Zweden als regerend vorstin

In 1644, op achttienjarige leeftijd, nam Christina het bestuur officieel over. Haar regeerperiode viel samen met het einde van de Dertigjarige Oorlog. De Vrede van Westfalen (1648) werd mede onder haar bewind gesloten en versterkte Zweden als Europese grootmacht. Politiek was ze dus allesbehalve een figurant.

Tegelijkertijd trok ze geleerden en kunstenaars naar het Zweedse hof, waaronder de Franse filosoof René Descartes. Descartes reisde in 1649 naar Stockholm op haar uitnodiging, maar overleed er snel na aankomst aan longontsteking. Christina’s hof groeide uit tot een cultureel centrum in Noord-Europa, wat voor die tijd en die regio opvallend was.

Een aanhoudende politieke kwestie was haar huwelijk. Het Zweedse parlement en de adel drongen er regelmatig op aan dat ze zou trouwen om de troonopvolging veilig te stellen. Christina weigerde dat consequent. Ze liet uiteindelijk haar neef Karel Gustav aanwijzen als haar opvolger en deed op 6 juni 1654 afstand van de troon in Uppsala. Ze was 27 jaar oud.

Bekering tot het katholicisme

Wat de abdicatie extra opzienbarend maakte, was de reden erachter. Christina had zich in het geheim al geruime tijd aangetrokken gevoeld tot het rooms-katholicisme, wat in het protestantse Zweden politiek onmogelijk was. Na haar troonsafstand reisde ze door Europa en bekeerde zich officieel in 1655 in Innsbruck tot het katholicisme. Paus Alexander VII ontving haar in Rome met grote eer.

De bekering was geen louter religieuze stap; ze maakte haar daarmee definitief ongeschikt voor een eventuele terugkeer als Zweedse vorstin. Ze probeerde later wel twee keer een troon te bemachtigen, achtereenvolgens in Polen en in Napels, maar beide pogingen mislukten.

Leven in Rome

Christina vestigde zich uiteindelijk permanent in Rome, waar ze de rest van haar leven zou doorbrengen. Ze betrok het Palazzo Riario (later bekend als het Palazzo Corsini) en bouwde daar een nieuw cultureel centrum op. Ze verzamelde kunst, beschermde musici en geleerden en richtte de Accademia dell’Arcadia mede op, een literair genootschap dat nog steeds bestaat.

Haar privéleven in Rome was kleurrijk en omstreden. Ze onderhield een hechte en intieme vriendschap met kardinaal Decio Azzolino, die haar nalatenschap uiteindelijk erfde. Over de exacte aard van die relatie is historisch gezien nooit volledige duidelijkheid gekomen. Christina stond ook bekend om haar mannelijke kledingstijl en onconventionele gedrag, wat in haar eigen tijd veel commentaar uitlokte.

Dood en nalatenschap

Christina stierf op 19 april 1689 in Rome op 62-jarige leeftijd. Ze werd begraven in de Sint-Pietersbasiliek, een van de weinige vrouwen die die eer genoot. Haar kunstcollectie, waaronder schilderijen en manuscripten die ze uit Zweden had meegenomen, is grotendeels verspreid geraakt over Europese musea en collecties.

Haar leven is de basis geworden van talloze biografieën, toneelstukken en films, waaronder de bekende film uit 1933 met Greta Garbo in de hoofdrol. Historici zien haar als een vrouw die bewust koos voor intellectuele vrijheid boven politieke macht, op een moment dat zoiets voor een vrouw nauwelijks denkbaar was.

Christina van Zweden blijft een fascinerende figuur precies omdat ze zo moeilijk in een hokje past. Ze was geen heilige, geen feministische heldin in de moderne zin, maar ook geen simpel personage uit een sprookje. Ze koos consequent haar eigen weg, ook als die weg haar status, comfort en koninklijke macht kostte.