20 jul Kerst in Zweden: tradities, eten en hoe de Zweden het vieren

Kerst in Zweden draait op 24 december, de grote dag van het jaar. Niet op 25 december, zoals in veel andere landen gebruikelijk is, maar op Kerstavond viert het gezin samen het feest. Het is de belangrijkste familiedag van het Zweedse jaar, vol vaste tradities die generaties meegaan.

Of je nu een bezoek aan Zweden plant rond de feestdagen of gewoon benieuwd bent hoe Zweedse kerst eruitziet: de combinatie van oud volksgeloof, gezellige lichttradities en een tafel vol Scandinavisch eten maakt het een unieke belevenis.

24 december: de echte kerstdag in Zweden

In Zweden heet kerst Jul, uitgesproken als “jul”. De voorbereidingen beginnen al weken van tevoren, maar het hoogtepunt is altijd Kerstavond op 24 december. Dan komt de familie bijeen voor een uitgebreide maaltijd, worden cadeaus uitgewisseld en bezoekt men soms een kerkdienst. Op 25 en 26 december (ook officiële feestdag in Zweden) is het rustiger: dan bezoeken mensen vrienden of andere familieleden.

Een opvallend kerstmoment voor veel Zweedse gezinnen is het kijken naar een televisieprogramma: Kalle Anka och hans vänner (Donald Duck en zijn vrienden). Dit uitzending van Disney op 24 december om drie uur ’s middags is een vaste traditie die al decennia bestaat en door miljoenen Zweden gevolgd wordt.

De Zweedse kersttafel: wat staat erop?

De julbord is het middelpunt van kerst in Zweden. Het is een uitgebreid buffet met allerlei traditionele gerechten. Je kunt het vergelijken met een smörgåsbord, maar dan specifiek voor de feestdagen. Vaste onderdelen zijn:

• Julskinka: gekookte en daarna gebakken ham, vaak met een laagje mosterd en paneermeel. Dit is het onmisbare hoofdgerecht.
• Janssons frestelse: een romige ovenschotel van aardappelen, ui en ansjovis.
• Köttbullar: de bekende Zweedse gehaktballetjes, ook met kerst op tafel.
• Inlagd sill: ingelegde haring in verschillende smaken, zoals mosterd of dille.
• Rödbetssallad: bietensalade, vaak met appel en mierikswortel.
• Risgrynsgröt: rijstepap als dessert, waarbij één amandel in de pan verstopt zit. Degene die de amandel vindt, zou geluk hebben of snel trouwen.

Bij de julbord drinkt men traditioneel glögg, de Zweedse variant van glühwein, kruidig en warm. Soms bevat die alcohol, maar er zijn ook alcoholvrije versies. Als kerstkoek eet men pepparkakor, dunne peperkoekjes in de vorm van sterren, hartjes en mannetjes.

Licht en advent: de weken voor kerst

Zweden kent lange, donkere winterdagen en licht speelt een grote rol in de kerstperiode. Al in de weken voor kerst zie je in bijna elk huis een adventster of kaarsen in het raam. De Zweden noemen dat adventljuslykta of gewoon een kerstster. Dit gewoonte is er om het donker buiten te houden en gezelligheid naar binnen te brengen.

Op 13 december is er het Luciafeest. Een meisje (of jongen) verkleed als de heilige Lucia, met een krans van kaarsen op het hoofd, loopt voorop in een processie terwijl traditionele liederen gezongen worden. Scholen, kerken en kantoren organiseren eigen Luciavieringen. Het Luciafeest markeert symbolisch het begin van de kerstperiode en is voor veel Zweden net zo geliefd als kerst zelf.

De kerstman, het kerstmannetje en de bok

De Zweedse kerstman heet Jultomte. Oorspronkelijk was de tomte een kabouter die op de boerderij woonde en het gezin beschermde, zolang je hem goed behandelde. Tegenwoordig is de jultomte meer verworden tot de klassieke kerstman die cadeaus brengt. In veel gezinnen klopt er op Kerstavond iemand aan de deur verkleed als jultomte, die de cadeaus persoonlijk overhandigt aan de kinderen.

Een andere Zweedse traditie is de julbock: een bok gemaakt van stro. Dit symbool stamt uit de Scandinavische folklore, ver voor de kerstening. Tegenwoordig vind je kleine strobokjes als decoratie in huis of op de julbord. In de stad Gävle staat elk jaar een grote julbock van stro die internationale bekendheid heeft gekregen, mede omdat hij regelmatig in brand gestoken wordt door vandalen.

Kerst vieren in Zweden als bezoeker

Wil je kerst in Zweden meemaken? Dan is het goed om te weten dat veel winkels en restaurants op 24 december vroeg sluiten of helemaal dicht zijn. De stad is dan rustig en het leven speelt zich binnenshuis af. Kerstmarkten vind je al vanaf eind november in steden als Stockholm, Göteborg en Malmö. De markt op Stortorget in de oude stad van Stockholm (Gamla Stan) is een van de bekendste en oudste van het land.

Zweedse kerstmarkten zijn kleiner en intiemer dan bijvoorbeeld de grote Duitse markten. Je vindt er handwerk, pepparkakor, glögg en traditionele decoraties. Kleed je warm: in november en december kan het in Zweden al flink vriezen, zeker in het noorden.

Kerst in Zweden is een feest dat sterk om het gezin en het thuis draait. De combinatie van warme lichttradities, een rijke kersttafel en eeuwenoude gebruiken maakt het anders dan kerst in de rest van Europa. Wie er eenmaal bij is geweest, begrijpt waarom de Zweden Jul als het hoogtepunt van het jaar beschouwen.